Het is een van de grootste opgaven in Nederland: hoe breng je de uitstoot van broeikasgassen en stikstof in de landbouw fors omlaag, samen met de partijen die het moeten doen? Denemarken staat voor een vergelijkbare uitdaging. Zij kozen voor een gezamenlijke aanpak.
Deense landbouw vergroent dankzij akkoord tussen overheid, boeren en natuurorganisaties
Ook in Denemarken veroorzaakt de landbouw relatief veel uitstoot, gaat een groot deel van de productie naar het buitenland en is de bijdrage aan het BBP beperkt. Het type vervuiling verschilt, maar de kern van de opgave is dezelfde: uitstoot terugdringen in nauwe samenspraak met alle betrokkenen.
De Green Deal Tripartite
De Denen kozen voor een gezamenlijke aanpak. Regering, landbouworganisaties, natuurorganisaties, vakbonden en gemeenten sloten de Green Deal Tripartite of Agreement on a Green Denmark. Dat akkoord bevat een gefaseerde CO₂-heffing voor de landbouw, maatregelen om stikstof te verminderen en een grootschalige verandering van het landgebruik. Een financieel pakket ondersteunt de overgang. Het Rijk stelt de doelen, lokale samenwerkingsverbanden werken ze uit.
Wat kan Nederland daarvan leren? Op basis van interviews en documentstudie brengt dit rapport in kaart waarom de Deense samenwerking werkt. Vooral de wisselwerking tussen centraal en decentraal valt op.
Succesfactoren
We zien vijf succesfactoren:
- Ruimte, met een stok achter de deur. Boeren krijgen duidelijkheid en autonomie. Voeren zij de veranderingen niet door, dan grijpt de overheid vergaand in vanuit een wettelijk kader.
- Duidelijke doelen, lokale uitwerking. De nationale overheid stelt heldere doelen en kaders en laat de uitwerking over aan lokale partijen. Komen die er niet uit, dan kan de overheid alsnog ingrijpen.
- Samen aan tafel. Overheid, landbouw- en natuurorganisaties onderhandelden volgens een tripartiet overlegmodel. Omdat ieders belangen en perspectieven zijn meegenomen, voelen alle partijen zich eigenaar van de maatregelen.
- Aandacht voor de uitvoering. Naast de landelijke Tripartite organiseren 23 lokale tripartietgroepen de uitvoering. Zo worden maatregelen passend gemaakt voor de lokale situatie.
- Voortgang realtime in beeld. Het digitale platform MARS volgt de uitvoering realtime. Daarmee is steeds te toetsen of de doelen worden gehaald.
Een groot deel van de lokale maatregelen moet nog worden uitgewerkt, maar de eerste resultaten zijn veelbelovend. 400.000 hectare landbouwgrond wordt heringericht tot natuur, bos of extensiever landgebruik. Er zijn afspraken over structurele vermindering van stikstof- en broeikasgasuitstoot richting 2030, onder meer via de CO₂-heffing. Volgens de Deense regering is dit de grootste verandering van het Deense landschap in honderd jaar.
Lees hier het volledige rapport van Haagse Beek. Een samenvatting vind je hier.