Wenen halveert doorlooptijd bouwvergunningen met het project BRISE

Binnen het BRISE-project kunnen architecten en planners via software hun bouwproject indienen bij de gemeente. Voordat hun project definitief wordt ingediend, kunnen ze een pre-check doen. Daarbij controleert de technologie automatisch of het project aan de basisvereisten voldoet, zoals de minimale breedte van deuren. Na het definitief indienen, controleert de gemeente met behulp van de technologie of aan de wettelijke regels voor bouwplannen en aan de omgevingsregels wordt voldaan.

Automatische vergunningverlening kan de doorlooptijden van het vergunningsproces halveren

Dit is mogelijk doordat de bouwplannen met AI en augmented reality in 3D gemodelleerd worden. Daarmee is ook voor inwoners, ambtenaren en andere betrokken direct zichtbaar wat de bouwplannen inhouden, hoe ze zich verhouden tot de omgeving en wat de status van het project is. De resultaten van het BRISE-project laten zien dat automatische vergunningverlening de doorlooptijden van het vergunningsproces kan halveren.

Ook in andere landen

Naast Oostenrijk zijn verschillende andere landen momenteel bezig met het digitaliseren van vergunningverleningsprocessen. In Estland en Dubai kunnen projectontwikkelaars alle benodigde informatie voor bouwvergunningen in 3D aanleveren. Finland pioniert al sinds 2018 met digitale vergunningscontrole. In 2025 is een wet ingegaan die projectontwikkelaars verplicht hun aanvragen zo aan te leveren dat automatische vergunningscontrole mogelijk is. In Madrid start men binnenkort met een pilot om digitale vergunningverlening mogelijk te maken. Ook in Zwitserland, Portugal en Italië lopen er trajecten op dit terrein.

Vergunningverlening stokt van 3D naar 2D

De eerste resultaten laten zien dat er op dit terrein verschillende mogelijkheden tot versnelling liggen. In Nederland worden veel projecten door projectontwikkelaars opgesteld in BIM, een 3D-model waarin projecten gevisualiseerd worden en waarin geautomatiseerde checks mogelijk zijn. Maar op het moment dat zij een vergunning willen aanvragen moeten ontwikkelaars het project omzetten naar 2D, omdat de overheid alleen handmatig en in 2D kan controleren. Het automatisch controleren van bouw- en omgevingsregels kan de druk op vergunningverleners verkleinen, vooral bij complexe projecten die veel tijd vergen. Het in 3D aanleveren van benodigde informatie zorgt dat vergunningverleners een beter zicht krijgen op het bouwplan, zodat zij in een eerder stadium aandachtspunten kunnen meegeven aan de indieners.

Automatisering van regels

Uitdagingen om dit te bereiken liggen vooral in de verschillen tussen woningbouwregels en omgevingsregels. Controle op het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl), de technische vereisten waaraan woningen en verbouwingen moeten voldoen, is voor het hele land gelijk. Controle om het omgevingsplan is echter voor iedere gemeente verschillend, omdat iedere gemeente haar eigen omgevingsplan vaststelt, waardoor de regels per gemeente variëren. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de parkeernorm en de vereiste hoeveelheid groen rondom woningen. Vanwege deze verschillen vindt de controle op woningbouwregels en omgevingsregels nu nog handmatig plaats, en het integreren van deze controles in één geautomatiseerd systeem is niet eenvoudig.

Om vergunningverlening automatisch te laten plaatsvinden is het nodig dat regels door het systeem begrepen worden, dat wil zeggen dat ze ‘machine-readable’ zijn. Voor sommige regels is dat eenvoudig, omdat ze binair zijn: iedere deur moet aan de minimale breedte voor deuren voldoen, en iedere deur voldoet wel of niet aan deze regel. Er zijn echter ook zogenoemde ‘open normen’, die multi-interpretabel zijn. Een voorbeeld: “Het gebouw moet passen binnen het straat- en bebouwingsbeeld”. Of een bepaald bouwplan past binnen het straatbeeld en binnen de architectonische stijl is erg afhankelijk van interpretatie, en kan niet zomaar automatisch worden beoordeeld.

Iedere gemeente stelt haar eigen omgevingsplan vast, waardoor de regels per gemeente variëren

Het feit dat de omgevingsregels per gemeente verschillend zijn, maakt automatisering lastig. Iedere gemeente formuleert de regels op haar eigen manier in een omgevingsplan. Het zou goed zijn als er overkoepelende afspraken gemaakt worden om nieuwe regels standaard machine-readable in te richten en te bezien op welke wijze de bestaande regels machine-readable gemaakt kunnen worden.

Vervolgstappen

Overkoepelende afspraken tussen gemeenten zijn dus nodig om digitale vergunningverlening in Nederland voor elkaar te krijgen. Dit wordt op dit moment onder coördinatie van de VNG in een landelijk project vormgegeven onder de naam ‘Digitale vergunningverlening met BIM’. Verschillende gemeenten doen pilots met meerdere softwareleveranciers en verkennen daarin hoe zij met digitale vergunningverlening aan de slag kunnen gaan.

In maart 2026 organiseert Haagse Beek een bijeenkomst met alle betrokkenen om te bespreken wie aan zet is voor het doen van vervolgstappen in het mogelijk maken van automatische vergunningverlening.