Zie de weg maar eens te vinden in het web van wet- en regelgeving. Die complexiteit is niet alleen een belangrijk thema in de Staat van de Uitvoering. Ook de cases die binnenkomen bij Professionals voor Maatwerk Multiproblematiek (PMM) kenmerken zich vaak door botsende of onduidelijke regels en stroeve samenwerking. PMM maakt niet alleen het verschil door te helpen op individuele casussen, maar ook door er samen van te leren voor het systeem. Een proces van lange adem, weet PMM-ambassadeur Mieke Maas. Maar er zijn ook lichtpunten.
8 januari 2026
PMM ontrafelt en leert van complexe casuïstiek
Maatwerk, multiproblematiek, complexiteit; het zijn begrippen waar je eindeloos over kunt discussiëren, weet Mieke Maas uit ervaring. Het team van PMM is gestopt met discussiëren over definities, zegt Mieke: ‘We doen gewoon waar de professional én de inwoner uiteindelijk mee geholpen zijn. Dus als een professional bij een gemeente of landelijke publieke dienstverlener worstelt met een complexe casus en denkt ons nodig te hebben, dan kan die gewoon bellen en gaan wij aan de slag.’
‘We doen gewoon waar de professional én de inwoner uiteindelijk mee geholpen zijn.’
Over PMM en Mieke Maas
PMM is voor professionals van gemeenten en publieke dienstverleners dé ingang bij het Rijk als zij voor hun inwoners met complexe situaties vastlopen in het systeem. Samen worden de multiprobleemsituaties eerder, sneller en beter opgelost.
Mieke Maas is sinds 2018 ambassadeur en helpt bij het vlot trekken van casussen die het ministerie van BZK betreffen. Ze zet zich in dat de overheid leert van signalen en knelpunten uit complexe casussen, door leerpunten te delen en kennis uit de uitvoeringspraktijk te benutten, zodat beleid en uitvoering beter aansluiten. Daarnaast versterkt ze binnen PMM het netwerk door nieuwe gemeenten en organisaties te betrekken en sessies met wethouders over bestuurlijke dilemma’s bij maatwerk in complexe casuïstiek te organiseren.
100 casussen per jaar
In 2024 werden 89 nieuwe casussen ingediend bij PMM. 104 casussen werden afgerond. Mieke: ‘Professionals bellen ons soms over situaties die te weinig voorkomen om er routine in op te bouwen of in de gevallen waarbij heel veel partijen betrokken zijn en niet iedereen ‘in de meewerkstand’ staat.’
‘We zijn een landelijke netwerkpartner voor professionals in het sociaal domein. Soms is het voldoende om even te sparren of te koppelen aan iemand die vaker met het bijltje heeft gehakt om zo het verhaal helder te krijgen. Soms zijn we langer bij een casus betrokken en helpen we de betrokken partijen om tafel te krijgen. En soms zijn wij vanuit de rijksoverheid makkelijker in staat om partijen aan tafel te krijgen dan een gemeente. Af en toe werkt het zo.’
PMM heeft een uitgebreid net werk met contactpersonen bij alle ministeries en publieke dienstverleners. ‘Dus of er nu kennis van toeslagen nodig is, van Justitie of van de Wet basisregistratie; dankzij dat netwerk kunnen wij heel snel schakelen.’
Voorbeeldcasus: Een tolk voor Samuel
Veel casussen gaan over inwoners en gezinnen in een sociaalmaatschappelijk kwetsbare situatie. Zoals Samuel, een jongen van acht jaar die door een tumor niet meer kan praten. Omdat hij niet doof is, heeft hij volgens de wet geen recht op een gebarentolk. Ook andere voorzieningen, zoals een aangepaste stoel op school, zijn lastig te regelen. Maatwerkfunctionaris Sara probeert hem te helpen, maar loopt vast op de regels en de wirwar aan betrokken instanties. Met hulp van het PMM-netwerk lukt het om toch maatwerk te leveren. Niet alleen wordt Samuel geholpen, ook wordt de wetgeving onder de loep genomen om toekomstige knelpunten te voorkomen. PMM wacht nog op resultaten van de werkgroep met vertegenwoordigers van de drie betrokken ministeries die ermee aan de slag zijn gegaan.
Systeemleren: de knel- en leerpunten
Naast het meehelpen vlot trekken van casussen, is de interbestuurlijke samenwerking vooral bedoeld om het systeem structureel te verbeteren. Mieke: ‘Binnen PMM hebben we een goed beeld van de complexiteit van de uitvoering van overheidsbeleid. We zetten ons in om die kennis terug te geven aan beleidsmakers en andere betrokkenen: wat leren we nou van de uitvoeringspraktijk, hoe zorgen we dat het beleid beter aansluit bij de praktijk en hoe zorgen we dat dingen niet ingewikkelder maken dan nodig is?’
‘Hoe zorgen we dat het beleid beter aansluit bij de praktijk?’
PMM heeft aan de hand van de casussen rode draden en leerpunten geformuleerd. Vaak zit de uitdaging in complexiteit, zowel inhoudelijk als door het grote aantal betrokken partijen. Ook het gebrek aan landelijke regie, onduidelijkheid over wie precies verantwoordelijk is, en de verkokerde wijze waarop het sociaal domein is georganiseerd, blijken hardnekkige knelpunten.
Met leerpunten in vier categorieën probeert PMM het systeem in beweging te brengen. Ze hebben betrekking op de (1) kennis en kunde van de professional, (2) samenwerking binnen en tussen organisaties, (3) communicatie tussen professionals, organisaties en inwoners en (4) wet- en regelgeving. Een extern bureau haalt twee keer per jaar op wat er met die leerpunten is gedaan en die resultaten worden gebundeld in de jaarrapportage.
Hardnekkige weeffouten
Snel gaat ’t systeemleren niet, heeft Maas ondervonden. Ook de rapportage over 2024 benadrukt de hardnekkigheid van systeemknelpunten.
Zeker de leerpunten die raken aan weeffouten in het systeem, zijn taai. Zoals de manier waarop zorg wordt gefinancierd, de verhouding tussen Rijk en gemeenten of het voorschotkarakter van toeslagen. Zulke stelselvraagstukken zijn ingewikkeld, kostbaar of stuiten op veel weerstand om snel op te lossen. Het probleem ligt dan niet bij de professionals, maar bij het ontbreken van politieke wil, visie of draagkracht om zulke structurele hervormingen aan te pakken.
Mieke is volhardend: ‘Toch is het belangrijk deze systeemfouten te blijven benoemen en zichtbaar te houden, ook al verandert er op korte termijn weinig. We merken dat de PMM-casussen de problematiek concreet maken en zorgen voor extra urgentie.’
‘We merken dat de PMM-casussen zorgen voor extra urgentie.’
Concrete resultaten van systeemleren
‘Het is echt een langdurig proces waarbij heel veel mensen zich heel hard inzetten om een klein beetje beweging te krijgen,’ vervolgt Mieke. Toch ziet ze zeker wel beweging ontstaan. In verschillende gevallen is de samenwerking tussen organisaties verbeterd en is informatie over regelingen duidelijker en beter vindbaar gemaakt voor professionals.
Signalen van PMM hebben ook heel concreet bijgedragen aan oplossingen voor problemen rond het knelpunt van re-integratie en recht op kinderopvangtoeslag. Het begrip re-integratie is breed uitlegbaar en de wet biedt weinig handvatten. Mede naar aanleiding van signalen van PMM is de werkwijze tussen SZW en UWV en het handboek Toeslagen aangepast. De doelgroep die eerder tussen wal en schip viel is hiermee geholpen. Ook hebben de signalen er mede toe geleid dat de Wet studiefinanciering 2000 is aangepast. Een aantal uitzonderingen op het gebruik van de hardheidsclausule is geschrapt, waardoor er meer ruimte is ontstaan voor maatwerk.
‘Kijk, ik ben natuurlijk veel bezig met het leren van casuïstiek en dan denk je wel eens: oh jee, het schiet nog niet op. Maar dit soort concrete verbeteringen geven moed. Onlangs sprak ik oud-collega’s die echt onder de indruk waren van wat we al hebben bereikt. Blijkbaar moet je soms een beetje afstand nemen of je verhaal tegen anderen vertellen. En vertellen over mijn werk dat doe ik met passie!’
PMM vormt een buitenboordmotor van het systeem.
Meer over PMM
Na de decentralisatie in 2015 (waarbij veel verantwoordelijkheden op het gebied van zorg, jeugdhulp en participatie van het Rijk naar gemeenten werden overgeheveld) namen gemeenten een duidelijk standpunt in: prima dat wij de verantwoordelijkheid krijgen voor al die wetten, maar Rijk, trek je niet terug!
De City Deals binnen het programma Agenda Stad hebben een belangrijke aanjaagfunctie gehad in de ontwikkeling van PMM. En na de nodige verkenningen is PMM in 2018 daadwerkelijk als programma opgestart. De Toeslagenaffaire zorgde voor een flinke impuls.
PMM is uitgegroeid tot een structurele samenwerking. Inmiddels zijn zeven ministeries (JenV, VWS, SZW, BZK, OCenW , BuZa en Financiën), 20 publieke dienstverleners en meer dan 70 gemeenten bestuurlijk aangehaakt. Het netwerk is zelfs vele malen groter dan die aantallen. Met een eigen stuurgroep en SZW als gastheer vormt PMM een ‘buitenboordmotor van het systeem’: essentieel om vanuit de opgave te werken.
Om kennis verder te verspreiden, organiseert PMM drie keer per jaar sessies met de maatwerkprofessionals uit het hele netwerk. Ook zijn er regelmatig thematische workshops en is er een masterclass over ruimte in wet- en regelgeving. En alhoewel de City Deal Eenvoudig Maatwerk in 2023 als zelfstandig netwerk is beëindigd, zijn er nog steeds gesprekken over het zogenaamde derde orde leren: hoe organiseer je fundamentele veranderingen in het systeem die een einde maken aan de complexiteit?
