Van knelpunt naar oplossing: ervaringen uit de praktijk

Een greep uit de reacties van de aanwezige bestuursadviseurs en andere vertegenwoordigers vanuit de publieke dienstverlening:

• Het lukt her en der om knelpunten op te lossen, maar het is wel een langdurig proces.
• De knelpunten worden nog te veel gezien als ‘knelpunten van de uitvoering’ en niet als een gezamenlijke verantwoordelijkheid van beleid en uitvoering.
• Vaak horen de organisaties weinig of niets terug vanuit het ministerie en vanuit de Kamer over de gerapporteerde knelpunten. De knelpunten worden door het ministerie lang niet altijd opgepakt.
• De mate waarin publieke dienstverleners vrijuit hun knelpunten benoemen verschilt per organisatie. Soms is dat ingegeven door de eigen organisatie (‘Het helpt nu niet om de vuile was buiten te hangen, daar zijn we al over in gesprek’). Het komt ook voor dat een departement knelpunten afzwakt. Dat gebeurt met name in Standen die door een ministerie zijn opgesteld. Het is dan niet meer ‘de onversneden boodschap van de uitvoering’ die andere publieke dienstverleners wel uiten.
• Goede verstandhoudingen, houding en gedrag zijn cruciaal om knelpunten op te lossen.

Belemmeringen

Veel publieke dienstverleners ervaren nog geen gelijkwaardigheid met beleidsmakers. In hun perceptie is er een aantal zaken die dat in de weg staat:

• De uitvoering wordt wel betrokken, maar er is geen echte samenwerking. Uiteindelijk beslist beleid.
• Er is geen of weinig strategische capaciteit in de organisatie om naast knelpunten ook aan oplossingen te werken.
• Regels die het belemmeren om met Kamerleden te spreken. NB: de Standen zijn juist bedoeld om de Kamer te informeren.
• Beleid is nog erg gericht op controle van de uitvoering, in plaats van samen als één overheid knelpunten op te lossen.

Duidelijk is dat er grote verschillen zijn tussen publieke dienstverleners bij het agenderen van knelpunten. De vraag is hoe assertief je bent als publieke dienstverlener. Dat betekent ook dat er ruimte is om een grotere rol te spelen, door bijvoorbeeld met inhoudelijke plannen te komen, daar aandacht voor vragen via public affairs, het ministerie aan te spreken op het gebruik van het Beleidskompas, kennissessies met Kamerleden te beleggen, enzovoort.

De Kamerbrief van de toenmalige minister Koolmees van maart 2021 was overigens duidelijk: in de Stand worden ‘ongefilterd’ de dilemma’s gedeeld: 

“Om de aandacht voor de uitvoering structureel te versterken en de voortgang op de verschillende domeinen te kunnen volgen, zullen de afzonderlijke uitvoerders jaarlijks een “Stand van de Uitvoering” opstellen. Daarin maken zij ongefilterd de dilemma’s inzichtelijk waar professionals mee worstelen en delen ze overzichtelijk signalen met het kabinet en het parlement.”

Suggesties

Er werden ook suggesties gedaan ter verbetering van de situatie. Waar de bal nu wellicht in veel gevallen te veel bij de uitvoering ligt (ook als het gaat om de Vereenvoudigingswet), is het mogelijk een idee om de verantwoording om te draaien: wat heeft het departement gedaan aan het oplossen van de knelpunten? De publieke diensten rapporteren hier nu al vijf jaar over. Is het niet eens tijd dat ministeries zich verantwoorden over de voortgang bij het oplossen van de knelpunten?

Een ander idee was om samen in de driehoek een ‘Stand van de maatschappelijke opgave’ te maken, gericht aan de politiek.

Reageren op dit verslag en de suggesties die zijn gedaan? Mail naar stvdu@ictu.nl