Vereenvoudigen van de overheid: complex, maar noodzakelijk en mogelijk

Huijben is als lid van het projectteam van de Staat van de Uitvoering betrokken bij Spoor 1: Vereenvoudiging. Het is een van de drie sporen waarin richting wordt gegeven aan het handelingsperspectief in de Staat van de Uitvoering 2026 die november dit jaar verschijnt.

Waarom vereenvoudigen zo moeilijk is

Het artikel laat zien dat de complexiteit van de overheid niet toevallig is ontstaan, maar het gevolg is van drie hardnekkige patronen: verkokering tussen departementen, stapeling van regels en uitzonderingen, en onderlinge afhankelijkheden tussen regelingen.

Juist in het dagelijks leven van burgers komen die systemen samen, met onvoorspelbare uitkomsten, terugvorderingen en onzekerheid tot gevolg. Bekende voorbeelden, zoals het toeslagenstelsel, maken zichtbaar hoe ingewikkeld regelgeving kan uitpakken in de praktijk.

Zes richtingen voor vereenvoudiging

Tegelijkertijd biedt het artikel ook perspectief. Huijben en De Baas schetsen zes concrete principes om regelingen eenvoudiger en beter uitvoerbaar te maken, zoals:

1. Salderen en bundelen
   Bundel regelingen en stop met ‘geld rondpompen’ tussen burgers en overheidsloketten.
2. Integreren of echt scheiden
   Verschillende stelsels integreren of anders écht onafhankelijk van elkaar maken (met criteria zonder verwijzingen);
3. Definities uniformeren
   Gebruik dezelfde begrippen voor partner, inkomen, vermogen, huishouden, en dezelfde peildata.
4. Werk met data die er al is
   Baseer regelingen op gegevens waar de overheid al over beschikt.
5. Één portaal en proactieve dienstverlening
   Maak één digitaal dienstverleningsportaal voor alle regelingen en verleen diensten proactief;
6. Stop met voortdurende micro-aanpassingen
   

Deze principes sluiten nauw aan bij de beweging die de Staat van de Uitvoering inzet: denken vanuit de burger én vanuit de uitvoering. De auteurs schetsen in het artikel twee routes naar vereenvoudiging: een grote herziening en een geleidelijke aanpak.

Van analyse naar handelingsperspectief

De inzichten uit het artikel onderstrepen dat vereenvoudiging niet alleen een inhoudelijke, maar ook een bestuurlijke en politieke opgave is. Vaak is complexiteit fundamenteel verbonden met de tegenstelling tussen beleid en uitvoering. Wat eenvoudig is in de uitvoering, is vaak complex in de politiek, en omgekeerd. Politiek gezien is uitvoerbaarheid van beleid niet de eerste prioriteit.

Het vraagt om het doorbreken van bestaande structuren en het maken van andere keuzes, met meer nadruk op uitvoerbaarheid en begrijpelijkheid. Binnen de Staat van de Uitvoering 2026 wordt dit verder uitgewerkt. In Spoor 1 werken we aan concreet handelingsperspectief om deze beweging van vereenvoudiging daadwerkelijk in gang te zetten.