Voor de Staat van de Uitvoering ’26 willen we binnen spoor 1 handelingsperspectief formuleren op het gebied van vereenvoudiging. Als vertrekpunt zetten we hieronder op een rij wat er zoal speelt op dit vlak. Een uitnodiging om aan te vullen, je mening te geven en suggesties voor concrete oplossingen te doen. De centrale vraag binnen dit spoor:
22 mei 2026
Het vertrekpunt van spoor 1 – Vereenvoudiging
De centrale vraag binnen dit spoor
Hoe krijgen we vereenvoudiging verder in beweging en wat is daarvoor nodig van politiek, beleid en uitvoering?
1. Wat zegt de Staat van de Uitvoering over dit spoor?
Complexiteit is al jaren een van de grootste knelpunten van de publieke dienstverlening. We hebben een hoge mate van complexiteit georganiseerd in wet- en regelgeving en vooral in de stapeling van nieuw beleid. Het stelsel wordt daardoor ondoenbaar voor burgers en ondernemers en steeds zwaarder voor de uitvoering. Mensen krijgen te maken met stapelingen van regels, voorwaarden en verschillende loketten. Een kleine verandering in werk, inkomen, zorg of gezinssituatie kan op meerdere plekken tegelijk gevolgen hebben. Professionals zijn daardoor veel tijd kwijt aan uitleg, herstelwerk en afstemming tussen organisaties.
De Staat van de Uitvoering riep in 2022 op om te beginnen met complexiteitsreductie en het patroon te doorbreken. In 2024 werd die oproep aangescherpt: doorbreek de status quo, toon ambtelijk en politiek meer leiderschap, prioriteer en begin. Beide oproepen gingen niet alleen over minder regels, maar vooral over beter samenhangende regels; meer gedacht vanuit burger, ondernemer en professional, minder vanuit afzonderlijke kokers. De vragen die we in 2026 willen beantwoorden: is er ook echt iets veranderd en wat is er nodig om te versnellen?
2. Waar loopt het vast?
De uitdagingen zijn hardnekkig en structureel. Ze zitten in de aard van de complexiteit én in de manier waarop vereenvoudiging wordt aangepakt.
- Fundamentele herzieningen blijven uit. Vereenvoudiging komt vooral van de grond op het niveau van deelregelingen en technische aanpassingen. De grotere, samenhangende hervormingen laten op zich wachten.
- Dezelfde patronen keren steeds terug. Nieuwe uitzonderingen worden toegevoegd zonder dat bestaande complexiteit verdwijnt. Begrippen verschillen tussen wetten. Gegevens worden niet vanzelfsprekend gedeeld.
- Vereenvoudiging strandt tussen beleid en uitvoering. Rollen zijn niet altijd helder, trajecten zijn stroperig en voorstellen lopen vast tussen beleid en uitvoering. Uitvoering krijgt vaker ruimte om knelpunten aan te dragen, maar ervaart dat politieke afwegingen uiteindelijk bepalen wat doorgaat.
- Politieke gevoeligheid remt. Zodra vereenvoudiging raakt aan inkomensverdeling of fundamentele beleidskeuzes, wordt het politiek lastiger en stagneert de voortgang.
Zie ook dit artikel op MeJudice en deze column in de Volkskrant.
3. Waar zit beweging?
Vereenvoudiging staat zichtbaarder op de agenda. Er wordt gewerkt aan een Vereenvoudigingswet en in verschillende domeinen zijn kleinere verbeteringen doorgevoerd, vaak op het gebied van deelregelingen. Dat helpt. Tegelijk zien we ook dat vooral technische en uitvoeringsgerichte vereenvoudigingen van de grond komen en dat fundamentele herzieningen uitblijven.
4. Hoe komen we tot handelingsperspectief?
In de Staat van de Uitvoering 2026 willen we niet alleen beschrijven wat er misgaat en waarom, maar vooral laten zien hoe we verder kunnen vereenvoudigen. Dat doen we aan de hand van:
Analyse en visie: een analyse van de voortgang per domein en een visie op vereenvoudigen: wat veroorzaakt complexiteit en wat is vereenvoudigen eigenlijk? Dat moet weer leiden tot basisprincipes en een heldere ‘bril’ voor prioritering van vereenvoudigingen, vanuit doenbaarheid, uitvoerbaarheid en bestuurbaarheid.
Gesprek met de praktijk: We bespreken de analyses met (top)functionarissen uit politiek, beleid en uitvoering die hier nu mee bezig zijn; via bestuurdersgesprekken, Platform Governance van RBB, de NPD, de bestuurderstafel op het Congres LIU en een poll op LinkedIn. Het beoogde resultaat: welke interventies zijn nodig en hoe kunnen die er concreet uitzien voor politiek, beleid en uitvoering?
5. Oproep
We willen dit spoor verder brengen met mensen die dagelijks met deze complexiteit te maken hebben. Wil je bijdragen aan dit spoor? Dat kan op de volgende manieren:
- Deel je voorbeelden en zeg wat je vindt. Ken je een situatie waarin regels eenvoudiger zijn geworden, of juist onnodig ingewikkeld bleven? Ben je het eens of oneens met de richting die we inslaan? Mis je iets? Mail naar stvdu@ictu.nl.
- Denk mee als Staatpanellid. We zoeken uitvoerders, beleidsmakers en bestuurders die met regelmaat vragen willen beantwoorden over de publieke dienstverlening. Meld je aan via de website van de Staat van de Uitvoering.
- Kom naar de Dag van de Publieke Dienstverlening. Op 17 juni organiseren we een werksessie over dit spoor: Vereenvoudiging. Een gestructureerd rondetafelgesprek voor professionals uit politiek, beleid én uitvoering.
Meer lezen over de andere Sporen?