Verder dan symptoombestrijding: reflectiesessie Staat van de Uitvoering

Nieuwe inzichten

Mark Huijben presenteerde de rode draden uit de actuele Standen van de Uitvoering. Siwert de Groot schetste daarna een trendmatig beeld van de ontwikkelingen in de publieke dienstverlening.

Vier onderzoekers presenteerden vervolgens nieuwe inzichten en mogelijke oplossingsrichtingen:

• Menno Spaan (Haagse Beek) presenteerde vijf succesvolle voorbeelden van overheidsinnovaties in het buitenland. Wat kunnen we daarvan leren en wat is nodig om zulke innovaties ook in Nederland van de grond te krijgen?
• Willem Pieterson ging in op de ervaringen van burgers en ondernemers met de overheidsdienstverlening, op basis van het onderzoek Ervaren kwaliteit overheidsdienstverlening 2025.
• Erik-Jan van Dorp (Universiteit Utrecht) presenteerde het onderzoek Politiek en uitvoering verbinden als mensenwerk. Hoe kunnen we zorgen dat Kamerleden informatie van en over de uitvoering gemakkelijker kunnen gebruiken?
• Wiljan Hendrikx (Nederlandse School voor Openbaar Bestuur) besprak het onderzoek Zullen we het eens andersom doen? Daarin verkent hij wat er gebeurt als beleidsmakers en bestuurders zich moeten verantwoorden aan de uitvoering, in plaats van alleen andersom.

NB: Presentaties zijn onderin te downloaden.

De diagnose is bekend, maar hoe nu verder?

Al ruim twintig jaar verschijnen rapporten en adviezen over het functioneren van de overheid en de verhouding tussen beleid en uitvoering. Veel aanbevelingen komen steeds terug. Intussen wordt op allerlei manieren gewerkt aan verbetering, maar blijken hardnekkige knelpunten lastig te doorbreken. We weten inmiddels behoorlijk goed wat er moet veranderen. De vraag is vooral: hoe krijgen we dat voor elkaar?

In het tweede deel van de bijeenkomst gingen de deelnemers daarom aan de slag met twintig ‘gamechangers’: voorstellen die kunnen bijdragen aan een duurzame verandering van de publieke dienstverlening. Deze waren ondergebracht in vier thema’s: een gezamenlijke ambitie, eigenaarschap voor verandering, herstel van de balans tussen de verschillende spelers in het overheidssysteem en de ontwikkeling van een lerend systeem waarin minder nadruk ligt op risicomijding. In kleinere groepen bespraken de deelnemers welke voorstellen het meest kansrijk zijn, waar de prioriteiten zouden moeten liggen en wat nodig is om deze ideeën in praktijk te brengen.

Meer ruimte voor de uitvoering, minder bureaucratie

De reflectiesessie leverde een eerste beeld op van welke gamechangers het meest kansrijk worden gevonden en wat nodig is om duurzame verandering mogelijk te maken. Deelnemers benadrukten hun behoefte aan meer fundamentele veranderingen in de manier waarop de overheid werkt. Een sterkere betrokkenheid van de uitvoering bij beleidsvorming en het daadwerkelijk opvolgen van gesignaleerde knelpunten is hierbij onontbeerlijk. Vooral het idee van omgekeerde verantwoording kreeg steun, evenals een gezamenlijke, digitaal ondersteunde visie op dienstverlening waarin iedereen zich committeert en zijn acties op ent. Tegelijkertijd klonk de oproep om bureaucratie en risicomijding steviger aan te pakken: minder overlegstructuren en meer resultaatgerichtheid. Nieuwe initiatieven en structuren zijn daarbij niet vanzelfsprekend de oplossing: het gaat vooral om eigenaarschap, een stevig mandaat en concrete resultaten.

Deze opbrengsten worden meegenomen in de verdere uitwerking van de Staat van de Uitvoering 2026, die op 25 januari 2027 aan de Tweede Kamer wordt aangeboden. Daarin ligt de nadruk naast knelpunten en ontwikkelingen ook op mogelijke oplossingen en het handelingsperspectief. Want de uitdaging blijft om de stap te zetten van weten wat er moet gebeuren naar het daadwerkelijk realiseren van die verandering.